Home » 2016 » februari

Maandelijks Archief: februari 2016

Onbekwaam tot enig goed

Onbekwaam tot enig goed en geneigd tot alle kwaad…’ Het staat niet letterlijk in de Bijbel (Heidelbergse Catechismus, zondag 3), maar met Romeinen 3 in de hand is er moeilijk wat anders van te maken. We zijn – als nakomelingen van Adam – tot op het bot doortrokken met zonde.

Het valt me op dat ‘we’ er binnen het christelijk onderwijs steeds meer moeite mee hebben om dit feit als waarheid te benoemen. Misschien doen we dit nog wel als het gaat over ‘de geestelijke situatie van de mens’, maar steeds minder als we het hebben over de kansen of beperkingen bij opvoeding en onderwijs. Tegelijkertijd komen er steeds meer producten en afgeleiden van de positieve psychologie de christelijke scholen binnen. SOVA methoden waarin het accent ligt op het benutten van je innerlijke kracht, handelingsgericht werken, werken vanuit kernkwaliteiten… ‘We moeten niet meer denken en handelen vanuit de problemen en beperkingen, maar vanuit de mogelijkheden. Jezus had het toch ook over het gebruiken van je talenten…’ Los van het feit dat dit niet de juiste uitleg is van deze woorden van Jezus, dient zich hier de vraag aan hoe ‘christelijk’ het is om uit te gaan van innerlijke kracht als basis voor gedragsverandering.

Zou het Bijbelse ‘onbekwaam tot enig goed’ echt een sta in de weg zijn voor een opvoeding waarbij we uitgaan van de mogelijkheden van het kind? Laat jezelf dat nooit wijsmaken. Hoe voor de hand liggend is het dat een Bijbelgetrouwe leerkracht in hart en nieren niet wil werken vanuit de mogelijkheden van het kind? Hoe wil je dán onderwijs geven wat recht doet aan hoe mensen door de Schepper zijn geschapen? Moeten we ons iets aantrekken van het verwijt dat we saai, zwaarmoedig, fundamentalistisch of kindonvriendelijk zouden zijn als we vasthouden aan de Bijbelse waarheden. We houden vast aan het Goddelijke Woord, maar staan tegelijk met twee benen in de aardse werkelijkheid. De Bijbelse mensvisie plaatst de mens en zijn handelen in relatie tot de Schepper en de schepselen. Ik zie daarom niet in waarom Bijbelse waarheden als beknellend of beperkend ervaren zouden moeten worden bij het opvoeden van kinderen.

We kunnen ons veel beter afvragen waarom ‘in eigen gelederen’ zo’n verschuiving in visie lijkt plaats te vinden. Welke krachten kunnen ertoe leiden dat ‘we’ met het ene steeds minder voor de dag durven te komen en het andere steeds meer – veelal kritiekloos – lijken te omarmen?

Zou dit niet het gevolg kunnen zijn van het veel voorkomende dualisme ten aanzien van geestelijke en aardse zaken? Enerzijds is er het geestelijke leven en anderzijds over het ‘gewone’ doordeweekse leven. Enerzijds wordt er gesproken over de dingen die het hart aangaan en die we ‘aan God moeten overlaten’ en anderzijds trekken we van alles uit de kast rondom het bijsturen van gedrag…

In de Bijbel komen we deze scheiding niet tegen. Geestelijk leven en aards leven ofwel hart en handelen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Opvoeding en geloofsopvoeding zijn daarom in de Bijbel ook een onlosmakelijke combinatie. Innerlijke verandering ofwel bekering biedt de enige solide basis voor gedragsverandering en gedrag wat wij als wenselijk bestempelen. Als Christus de leiding krijgt in ons leven, begint de vrucht van de Geest te groeien (Galaten 5:22). Het Evangelie is het enige hoopvolle antwoord op het ‘onbekwaam tot enig goed’.

Het is echter de vraag of de prediking doortrokken is met deze Bijbelse hoop. Onze kennis rondom de feiten van het oude en nieuwe leven beïnvloedt ons denken en daarmee ook de verwachting die we hebben van het werk van Gods Geest in kinderlevens. Gods Woord is niet alleen glashelder over het onvermogen van de mens tot enig goeds, maar ook over de nieuwe mogelijkheden van het leven vanuit Christus, tot eer van de Schepper. De vernieuwing begint van binnen en het wordt – onder leiding van de Geest – zichtbaar aan de buitenkant, in ons handelen.

Juist op het terrein van de sociale vaardigheden, waar we zo tegen het feit aan lopen dat we het met kernkwaliteiten niet redden, juist daar is meer nodig! Niet de positieve psychologie, maar het leven van Christus in ons is de rijke bron waaruit ook de kinderen moeten leren drinken.

Heeft opvoeding van niet wedergeboren mensen dan wel zin? Moet je dan maar wachten met opvoeden totdat een kind tot geloof gekomen is en God het gaat opvoeden? Dat kan toch ook niet de bedoeling zijn. Dat klopt. Opvoeding in Bijbels perspectief begint niet pas als de kinderen in de Heere geloven. Dat wordt duidelijk in Psalm 78 en Efeze 6:1-4. Kinderen moeten opvoeding ontvangen om zicht te krijgen op het leven met God en ook gaandeweg leren wat gehoorzaamheid is. Dit stelt hen in staat om te weten wat het betekent om ook binnen Gods ordening te kunnen functioneren. De opvoeding in het gezin en op school kunnen zo fungeren als wegwijzer naar het betere leven wat de Heere met ons voor heeft.

Zondig zijn betekent niet dat we een totaalgebrek hebben aan eigenschappen en vaardigheden, maar dat we niet meer tot ons doel komen. Er kan met de oude mens best wat bereikt worden wat acceptabel is voor de maatschappij waarin we leven, maar laat het niet ons einddoel zijn. Dát is het kennen van Christus en het leven door de kracht van Gods Geest. Het positief ontwikkelen van vaardigheden en menselijke eigenschappen naast het perspectief van de veel grotere mogelijkheden vanuit het nieuwe leven is voorstelbaar. Echter, het positief ontwikkelen van vaardigheden en eigenschappen met de Bijbel in de hand, maar zonder kennis en aanvaarding van dit Bijbelse perspectief, is zorgwekkend. Daarmee is geen enkel kind gediend.

Onlangs had ik met mijn leerlingen een gesprek over de zondeval en de gevolgen daarvan. ‘Meester, waarom is een babytje al zondig als het geboren wordt?’ ‘Is het niet oneerlijk van God dat wij ook moeten sterven, want het is toch de schuld van Adam en Eva…’ Boeiende vragen, die ook leidden tot een boeiend gesprek. Enerzijds kon ik uitleggen wat de Bijbel zegt over de erfzonde; de gevolgen van het feit dat we kinderen van Adam zijn (Rom.5). Anderzijds kon ik ze ook vertellen wat het betekent om wedergeboren te worden. Prachtig om te merken hoe deze twee kanten van het verhaal – de feiten van het oude leven tegenover die van het nieuwe leven – door de leerlingen als ‘bevrijdend’ nieuws werden ervaren.

Bijbel in de basis

‘Hoe rust je kinderen zo toe, dat de kans later kleiner is dat ze van hun geloof afvallen?’ Volgens Cees Dekker (symposium EH, september 2015) gebeurt dat ‘door hen te laten ontdekken dat evolutie en geloof in de Bijbel heel goed kunnen samengaan.’ Ik denk dat we kinderen een betere dienst bewijzen door hen te laten ontdekken dat we in alle facetten van het leven de ‘handtekening van de Schepper’ tegenkomen. In dit filmpje laat ik zien op welke manier de Bijbel in de klas aan… de orde kan komen, juist ook buiten de Bijbellessen om. Onderwijs dichtbij de Bijbel, maar ook dichtbij de werkelijkheid waarin onze kinderen opgroeien. Een filmpje met een bemoediging voor leerkrachten die werkzaam zijn binnen het christelijk onderwijs. De vrijheid voor christelijke scholen zal steeds meer ingeperkt worden, maar christelijk leraarschap zal altijd wegen blijven vinden om kinderen voor te gaan in liefde en verwondering voor de Schepper.

 

Het beste concept

SAMSUNG CAMERA PICTURESGeloofsopvoeding in het gezin, gouden momenten. Momenteel zijn we bezig met een ‘project’ over gehoorzaamheid; geen populair begrip in deze tijd. Gehoorzaamheid is niets minder dan je plek innemen in Gods ordening. Al sinds de schepping onbetwist het beste concept. Met een collage erbij blijft het net even wat beter hangen. Laat je inspireren.